Sağlık hizmeti alan her birey, hem kamu hem de özel sağlık kuruluşlarında belirli haklara sahiptir. Bu haklar başta Anayasa olmak üzere, Hasta Hakları Yönetmeliği, sağlık mevzuatı ve KVKK ile güvence altına alınmıştır. Hasta haklarını bilmek, hem tedavi sürecinde doğru kararlar verilmesini hem de olası bir ihlal hâlinde haklara sahip çıkılmasını sağlar.
Temel hasta hakları
Bilgi alma hakkı
Hasta; sağlık durumu, uygulanacak tıbbi işlemler, bunların faydaları ve olası riskleri, alternatif tedavi seçenekleri ve tedavinin reddedilmesi hâlinde ortaya çıkabilecek sonuçlar hakkında sözlü veya yazılı bilgi isteme hakkına sahiptir. Bilgi, hastanın anlayabileceği bir dille verilmelidir. Hasta, kendisine bilgi verilmemesini de talep edebilir.
Tıbbi kayıtlara erişim
Hasta, sağlık durumuyla ilgili tıbbi kayıtları doğrudan veya vekili ya da kanuni temsilcisi aracılığıyla inceleyebilir ve suretlerini alabilir. Kayıtlardaki eksik veya yanlış bilgilerin düzeltilmesini talep edebilir. Günümüzde tahlil ve tetkik sonuçlarının önemli bir kısmına e-Nabız sistemi üzerinden de erişilebilmektedir.
Mahremiyet ve gizlilik
Hastanın sağlık bilgileri özel nitelikli kişisel veridir ve hastanın rızası olmaksızın üçüncü kişilere açıklanamaz. Tıbbi müdahaleler, hastanın mahremiyetine saygı gösterilerek ve yalnızca gerekli kişilerin bulunduğu ortamlarda yapılmalıdır.
Onam hakkı
Tıbbi müdahaleler için kural olarak hastanın rızası gerekir. Hasta küçük veya kısıtlı ise velisinin veya vasisinin izni alınır. Ancak bu kişilerin izni beklenemeyecek acil durumlarda müdahale yapılabilir.
Tedaviyi reddetme ve durdurma hakkı
Hasta, kanunen zorunlu hâller dışında, kendisine uygulanması planlanan veya uygulanmakta olan tedaviyi reddetme veya durdurulmasını isteme hakkına sahiptir. Bu durumda hastaya, reddin olası sonuçları anlatılır ve bu konuda yazılı beyanı alınır.
Sağlık kuruluşunu ve hekimini seçme
Hasta, mevzuatın öngördüğü sınırlar içinde sağlık kuruluşunu ve hekimini seçme, değiştirme ve ikinci bir görüş alma hakkına sahiptir.
Saygı ve insani değerlere uygun hizmet
Hasta, her türlü sağlık hizmetinde saygın, nazik ve şefkatli bir şekilde karşılanma hakkına sahiptir. Ayrıca güvenlik, dinî vecibelerini yerine getirebilme ve ziyaretçi kabul etme gibi haklar da mevzuatta düzenlenmiştir.
Refakatçi hakkı
Hastanın sağlık durumu ve kuruluşun imkânları dikkate alınarak, mevzuata uygun şekilde refakatçi bulundurulmasına izin verilir.
Hak ihlalinde başvuru yolları
1. Hasta hakları birimi
Kamu ve özel hastanelerde hasta hakları birimleri bulunur. Hasta veya yakınları, ihlal iddialarını yazılı olarak veya şahsen bu birimlere iletebilir. Birimler başvuruyu inceler ve gerekirse hasta hakları kurulunun değerlendirmesine sunar.
2. SABİM ve CİMER
Sağlık Bakanlığı İletişim Merkezi (SABİM) veya Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi (CİMER) üzerinden şikâyette bulunulabilir.
3. İl sağlık müdürlüğü
Özel sağlık kuruluşlarına ilişkin şikâyetler, kuruluşların denetiminden sorumlu il sağlık müdürlüğüne yapılabilir. İl sağlık müdürlüğü inceleme sonucunda idari yaptırım uygulayabilir.
4. Meslek örgütleri
Hekimlerin etik kurallara aykırı davranışları için ilgili tabip odasına şikâyette bulunulabilir.
5. Yargı yolu
Hak ihlali sonucunda zarar meydana gelmişse:
- Özel sağlık kuruluşları ve hekimler için adli yargıda tazminat davası,
- Kamu sağlık kuruluşları için önce idareye başvuru, ardından idari yargıda tam yargı davası,
- Fiil suç teşkil ediyorsa Cumhuriyet başsavcılığına şikâyet
yollarına başvurulabilir. Tıbbi hata iddialarına ilişkin ayrıntılar için malpraktis yazımıza bakabilirsiniz.
Hastanın sorumlulukları
Hasta hakları kadar, hastanın da bazı sorumlulukları vardır: sağlık durumuyla ilgili bilgileri doğru ve eksiksiz vermek, tedaviye ilişkin önerilere uymak, sağlık kuruluşunun kurallarına ve sağlık çalışanlarına saygı göstermek bunların başında gelir.
Hasta haklarının bilinmesi, hasta ile sağlık çalışanları arasındaki güven ilişkisini güçlendirir. Bir ihlal yaşandığında ise başvuru yollarının doğru sırayla kullanılması, sonuç alınmasını kolaylaştırır.