Trafik kazaları, hem ceza hukukunu hem de tazminat hukukunu ilgilendiren olaylardır. Kazaya karışan sürücü hakkında taksirle yaralama veya taksirle öldürme suçlarından soruşturma yürütülürken, kazada zarar gören kişiler de uğradıkları zararların tazminini talep edebilir. Bu yazıda talep edilebilecek tazminatları, muhatapları ve süreleri ele alıyoruz.
Araç hasarına ilişkin talepler
- Hasar bedeli: Aracın onarım masrafları veya pert (tam hasar) hâlinde aracın kaza tarihindeki rayiç değeri.
- Araç değer kaybı: Onarılsa bile kazaya karışmış olması nedeniyle aracın piyasa değerinde meydana gelen düşüş. Ayrıntılar için araç değer kaybı yazımıza bakabilirsiniz.
- Araç mahrumiyeti (kazanç kaybı): Aracın tamirde kaldığı süre boyunca kullanılamamasından doğan zarar; özellikle ticari araçlarda kazanç kaybı, hususi araçlarda ise ikame araç gideri.
- Çekici, ekspertiz ve diğer masraflar.
Bedensel zararlar
Kazada yaralanma meydana gelmişse şu kalemler talep edilebilir:
- Tedavi giderleri: Hastane, ilaç, fizik tedavi ve protez giderleri. Trafik kazası sonucu oluşan tedavi giderlerinin önemli bir kısmı Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanmakta ve sigorta şirketlerinden tahsil edilmektedir; bu kapsamda kalmayan giderler ayrıca talep edilebilir.
- Geçici iş göremezlik: İyileşme süresi boyunca çalışamamaktan doğan kazanç kaybı.
- Sürekli iş göremezlik (maluliyet): Kaza nedeniyle kalıcı olarak çalışma gücünün kaybedilmesinden doğan zarar. Bu zararın hesaplanmasında maluliyet oranı, kişinin yaşı, geliri ve kusur oranları dikkate alınır.
- Bakıcı giderleri: Yaralanan kişinin bakıma muhtaç hâle gelmesi durumunda.
- Ekonomik geleceğin sarsılması.
Ölümlü kazalarda talepler
- Destekten yoksun kalma tazminatı: Ölen kişinin desteğinden yoksun kalan eş, çocuklar, anne-baba ve diğer kişiler tarafından talep edilir.
- Cenaze ve defin giderleri.
- Manevi tazminat: Ölenin yakınları tarafından talep edilebilir.
Manevi tazminat
Yaralanma veya ölüm hâlinde, zarar gören veya yakınları manevi tazminat talep edebilir. Manevi tazminat, zorunlu trafik sigortası teminatı kapsamında değildir; bu nedenle sürücü ve araç işletenine karşı talep edilir.
Tazminat kimden talep edilir?
- Kusurlu sürücü,
- Araç işleteni (genellikle ruhsat sahibi), kusursuz olsa dahi kanundan doğan sorumluluk gereği,
- Zorunlu Mali Sorumluluk (Trafik) Sigortası şirketi, poliçedeki teminat limitleriyle sınırlı olarak,
- Araç sigortasız veya kimliği tespit edilemiyorsa Güvence Hesabı,
- Kendi aracınızın hasarı için kasko sigortacınız (kasko, ödediği tutarı daha sonra kusurlu taraftan rücu eder).
Sigortaya başvuru zorunluluğu
Zorunlu trafik sigortası şirketine karşı dava açılmadan veya Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurulmadan önce, sigorta şirketine yazılı başvuru yapılması zorunludur. Başvurudan itibaren 15 gün içinde cevap verilmemesi veya talebin karşılanmaması hâlinde dava ya da tahkim yoluna gidilebilir. Bu konuyu Sigorta Tahkim Komisyonu yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Zamanaşımı
Trafik kazalarından doğan tazminat talepleri, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde kaza tarihinden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Ancak tazminat, ceza kanunlarının daha uzun zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa (örneğin taksirle yaralama veya öldürme), bu daha uzun süre uygulanır.
Ceza yargılaması ile ilişkisi
- Taksirle yaralama suçunun basit hâli, bilinçli taksir hariç şikâyete bağlıdır ve uzlaştırma kapsamındadır. Bu nedenle şikâyet süresinin (altı ay) kaçırılmaması önemlidir.
- Taksirle öldürme suçu ise re’sen soruşturulur.
- Ceza dosyasındaki kusur raporu, tazminat davasında önemli bir delildir; ancak hukuk hâkimi ceza mahkemesinin kusur değerlendirmesiyle bağlı değildir.
Hangi belgeler gerekli?
- Kaza tespit tutanağı veya kolluk tutanağı,
- Fotoğraflar ve varsa kamera kayıtları,
- Ekspertiz raporu ve onarım faturaları,
- Hastane kayıtları, epikriz raporları,
- Gelir belgeleri (bordro, vergi levhası),
- Ölümlü kazalarda veraset belgesi ve nüfus kayıtları.
Trafik kazası sonrası tazminat talepleri, birden fazla muhatap ve farklı başvuru yolları içerdiğinden, kalemlerin doğru belirlenmesi ve sürelerin takibi büyük önem taşır.