Sosyal medya, hekimler ve sağlık kuruluşları için hastalarla iletişim kurmanın ve bilgilendirici içerik paylaşmanın etkili bir aracı hâline geldi. Ancak Türk sağlık mevzuatı, sağlık hizmetlerinin ticari bir ürün gibi pazarlanmasını yasaklayan sıkı kurallar içerir. Bu kurallara aykırı paylaşımlar, idari para cezalarından faaliyet durdurmaya kadar ciddi yaptırımlara yol açabilir.
Reklam yasağının dayanağı
Sağlık alanındaki reklam yasağı; tabipler ve diş hekimlerine ilişkin meslek kanunları, Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik, Özel Hastaneler Yönetmeliği, Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi ve meslek örgütlerinin etik kuralları gibi çok sayıda düzenlemede yer alır. Bunların yanında ticari reklam mevzuatı ve Reklam Kurulu kararları da dikkate alınır.
Bu düzenlemelerin ortak amacı, hastaların bilgi eksikliğinden yararlanılarak gereksiz tıbbi hizmetlere yönlendirilmesini önlemek ve sağlık hizmetinin kamusal niteliğini korumaktır.
Tanıtım ile reklam arasındaki fark
Mevzuat, sağlık kuruluşlarının ve hekimlerin kendilerini tanıtmasını yasaklamaz; yasaklanan, talep yaratmaya yönelik reklamdır.
İzin verilen tanıtım içerikleri genel olarak şunlardır:
- Kuruluşun veya hekimin adı, unvanı ve uzmanlık alanı,
- Adres, iletişim bilgileri ve çalışma saatleri,
- Kuruluşta sunulan hizmet birimlerinin listesi,
- Kamuoyunu bilgilendirmeye yönelik, bilimsel ve doğru sağlık içerikleri,
- Ruhsatta yer alan bilgiler.
Yasak veya riskli içerikler ise şunlardır:
- Hasta öncesi-sonrası fotoğraf ve videoları,
- Hasta yorumları, teşekkür mesajları veya hasta deneyimlerinin paylaşılması,
- İndirim, kampanya, paket fiyat ve taksit duyuruları,
- “En iyi”, “tek”, “garantili”, “ağrısız”, “kesin sonuç” gibi yanıltıcı ve abartılı ifadeler,
- Başarı oranları veya tedavi sonucu vaadi,
- Diğer hekim veya kuruluşlarla karşılaştırma yapan ifadeler,
- Ünlü kişilerle yapılan ve tanıtım amacı taşıyan paylaşımlar,
- Ruhsatta bulunmayan hizmetlerin veya uzmanlık alanı dışındaki işlemlerin tanıtılması,
- Ücretli influencer iş birlikleri ve sponsorlu içerikler.
Sosyal medyada sık yapılan hatalar
Uygulamada en çok karşılaşılan sorunlar, hekimlerin iyi niyetle paylaştığı içeriklerden kaynaklanır. Örneğin:
- Başarılı bir operasyonun ardından hastanın izniyle paylaşılan bir fotoğraf, hasta rızası olsa bile reklam yasağına ve kişisel sağlık verilerinin korunması kurallarına aykırılık oluşturabilir.
- “Yaz sezonuna özel” şeklinde duyurulan bir uygulama, kampanya niteliğinde değerlendirilebilir.
- Hastaların sosyal medya hesaplarında yaptığı yorumların kuruluş hesabından paylaşılması, örtülü reklam sayılabilir.
KVKK boyutu
Sağlık verileri, KVKK kapsamında özel nitelikli kişisel veridir. Hasta görüntülerinin, tahlil sonuçlarının veya hasta hikâyelerinin sosyal medyada paylaşılması, reklam yasağının yanında ayrıca KVKK’ya aykırılık ve hasta mahremiyetinin ihlali sonucunu doğurabilir. Bu durum idari para cezasının yanı sıra, Türk Ceza Kanunu kapsamında kişisel verilerin hukuka aykırı olarak yayılması suçunu da gündeme getirebilir.
Yaptırımlar
Reklam yasağına aykırılık hâlinde, aykırılığın niteliğine göre şu yaptırımlar uygulanabilir:
- İl sağlık müdürlüğü tarafından idari para cezası ve uyarı,
- Tekrar hâlinde kuruluşun faaliyetinin geçici olarak durdurulması,
- Ticaret Bakanlığı Reklam Kurulu tarafından para cezası ve reklamı durdurma,
- Meslek örgütü (tabip odası, diş hekimleri odası) tarafından disiplin cezası.
Doğru içerik stratejisi
Hekimler ve sağlık kuruluşları, sosyal medyayı tamamen terk etmek zorunda değildir. Bilgilendirme odaklı bir içerik stratejisi hem mevzuata uygun hem de güven artırıcıdır:
- Hastalıklar ve tedavi seçenekleri hakkında genel, bilimsel ve tarafsız bilgiler,
- Koruyucu sağlık önerileri,
- Sıkça sorulan sorulara genel yanıtlar,
- Kongre, eğitim ve bilimsel faaliyetlere ilişkin paylaşımlar.
Paylaşımlar yayımlanmadan önce mevzuat açısından gözden geçirilmesi ve kurum içinde bir sosyal medya politikası oluşturulması, olası yaptırımların önüne geçer.