Genel haciz yoluyla başlatılan ilamsız takipte borçlunun ödeme emrine itiraz etmesiyle takip durur. Alacaklının takibe devam edebilmesi için itirazı ortadan kaldırması gerekir. Bunun için kanunda iki yol öngörülmüştür: itirazın iptali davası ve itirazın kaldırılması.
İtirazın iptali davası
Nedir?
İtirazın iptali davası, alacaklının genel mahkemelerde açtığı ve alacağın varlığının her türlü delille ispat edilebildiği bir eda davasıdır. Mahkeme, alacağın varlığını tam olarak inceler ve itirazın iptaline karar verirse takip kaldığı yerden devam eder.
Süre
İtirazın iptali davası, itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Bu süre geçtikten sonra itirazın iptali davası açılamaz; ancak alacaklı genel hükümlere göre alacak davası açabilir.
Görevli mahkeme
Alacağın niteliğine göre asliye hukuk, asliye ticaret, tüketici, iş veya sulh hukuk mahkemesi görevlidir.
Arabuluculuk
Uyuşmazlık ticari nitelikteyse, tüketici uyuşmazlığı ise veya işçi-işveren ilişkisinden kaynaklanıyorsa, itirazın iptali davası açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Kira ilişkisinden kaynaklanan alacaklarda da arabuluculuk şartı aranır.
İcra inkâr tazminatı
İtirazın iptali davası kabul edilirse, borçlunun haksız itirazı nedeniyle alacaklı lehine, talep hâlinde, asıl alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına hükmedilir. Bunun için alacağın likit, yani belirli veya belirlenebilir olması gerekir. Dava reddedilirse ve alacaklının takibinde haksız ve kötüniyetli olduğu anlaşılırsa, bu kez borçlu lehine kötüniyet tazminatına hükmedilebilir.
İtirazın kaldırılması
Nedir?
İtirazın kaldırılması, alacaklının icra mahkemesine başvurarak, elindeki belirli nitelikteki belgelere dayanarak itirazın kaldırılmasını istemesidir. İcra mahkemesi alacağın varlığını derinlemesine incelemez; yalnızca sunulan belgenin kanunda aranan nitelikte olup olmadığını ve borçlunun itirazının bu belgeyle çürütülüp çürütülmediğini değerlendirir. Bu nedenle itirazın kaldırılması, itirazın iptaline göre çok daha hızlı sonuç verir.
Hangi belgelerle?
Kesin kaldırma için alacaklının elinde şu belgelerden biri bulunmalıdır:
- İmzası ikrar edilmiş (borçlunun itiraz etmediği) adi senet,
- Noterlikçe onaylanmış veya düzenlenmiş senet,
- Resmî daire veya yetkili makamların yetkileri dahilinde düzenledikleri resmî belgeler,
- Kanunda sayılan diğer belgeler.
Örneğin borçlunun yalnızca borca itiraz edip imzaya itiraz etmediği bir adi senet, itirazın kaldırılmasında kullanılabilir.
Süre
İtirazın kaldırılması talebi, itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır.
Tazminat
İtirazın kaldırılması talebi kabul edilirse, borçlu aleyhine yine en az yüzde yirmi oranında icra inkâr tazminatına hükmedilebilir.
Karşılaştırma
| Konu | İtirazın iptali | İtirazın kaldırılması |
|---|---|---|
| Mahkeme | Genel mahkeme | İcra mahkemesi |
| Süre | İtirazın tebliğinden itibaren 1 yıl | İtirazın tebliğinden itibaren 6 ay |
| Deliller | Her türlü delil | Kanunda sayılan belgeler |
| İnceleme | Alacağın varlığının tam incelenmesi | Belgeye dayalı sınırlı inceleme |
| Kararın etkisi | Kesin hüküm oluşturur | Kural olarak maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz |
| Arabuluculuk | Belirli uyuşmazlıklarda zorunlu | Gerekmez |
Hangi yol seçilmeli?
- Elinizde noter onaylı bir sözleşme, imzası ikrar edilmiş bir senet veya resmî belge varsa, itirazın kaldırılması daha hızlı bir çözüm sunar.
- Alacak fatura, cari hesap ekstresi, e-posta yazışmaları veya tanık gibi delillerle ispat edilecekse, itirazın iptali davası açılmalıdır.
İtirazın kaldırılması talebinin reddedilmesi, alacaklının itirazın iptali davası açmasına engel değildir; bir yıllık süre korunduğu sürece genel mahkemede dava açılabilir.
Pratik öneriler
- Takip başlatmadan önce elinizdeki belgelerin hangi yola uygun olduğunu değerlendirin.
- İtirazın tebliğ tarihini not edin ve süreleri takvime işleyin.
- Arabuluculuk şartı olan uyuşmazlıklarda, arabuluculuk sürecinin dava açma süresini durdurduğunu ancak takip ettiğiniz sürelerin dikkatli hesaplanması gerektiğini unutmayın.
İtirazın iptali ve kaldırılması, borçlunun itirazına rağmen alacağın tahsilini mümkün kılan iki temel araçtır. Doğru yolun seçilmesi, tahsilat süresini aylar, hatta yıllar kısaltabilir.