İcra takibinde borçlunun en çok başvurulan malvarlığı unsurlarından biri maaşıdır. Ancak kanun koyucu, borçlunun ve ailesinin geçimini sağlayabilmesi için maaş haczine belirli sınırlar getirmiştir. Bu sınırlar hem alacaklı hem de borçlu açısından önemlidir.
Maaşın ne kadarı haczedilebilir?
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 83. maddesine göre; maaşlar, her nevi ücretler, emekli maaşları (özel kanun hükümleri saklı kalmak kaydıyla), ücret niteliğindeki sürekli ödemeler, borçlu ve ailesinin geçimi için icra müdürünce zaruri olduğu takdir edilecek miktar dışında haczedilebilir. Ancak haczedilecek miktar, maaşın dörtte birinden az olamaz.
Uygulamada icra müdürlükleri, çalışan borçluların net maaşının dörtte biri oranında haciz kesintisi yapılmasını işverene bildirir. Maaşın tamamının haczedilmesi mümkün değildir.
Nafaka alacaklarında istisna
Nafaka alacakları için dörtte bir sınırı uygulanmaz. Nafaka alacağının tahsili için yapılan takiplerde icra müdürü, borçlunun ve ailesinin zorunlu ihtiyaçlarını dikkate alarak daha yüksek bir oranda kesinti yapılmasına karar verebilir. Ayrıca nafaka alacakları, diğer haczlere göre öncelikli olarak tahsil edilir.
Birden fazla haciz olursa
Bir borçlunun maaşına birden fazla alacaklı tarafından haciz konulmuşsa, hacizler sıraya alınır. İlk sıradaki haciz tamamen tahsil edilene kadar sonraki hacizler beklemede kalır. Yani maaştan aynı anda birden fazla dörtte bir kesinti yapılmaz; kesinti oranı aynı kalır, sadece sıra değişir. Nafaka alacakları bu sıralamada öncelik taşır.
Emekli maaşının haczi
Emekli maaşları, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 93. maddesi uyarınca kural olarak haczedilemez. Bu kuralın istisnaları şunlardır:
- Nafaka borçları,
- Sosyal Güvenlik Kurumu’nun kendi alacakları.
Borçlunun muvafakati (rızası) ile emekli maaşına haciz konulabilmesi ise tartışmalı bir konudur. Yargıtay uygulamasında, kredi sözleşmesi gibi takipten önce verilen genel nitelikteki muvafakatler geçerli kabul edilmemekte; muvafakatin takip sırasında ve haciz aşamasında açıkça verilmiş olması aranmaktadır. Bu nedenle bankaların kredi sözleşmelerine dayanarak emekli maaşına haciz koyması hâlinde icra mahkemesine şikâyet yoluyla haczin kaldırılması talep edilebilir.
Banka hesabındaki maaşın haczi
Maaşın yattığı banka hesabına konulan hacizlerde de dörtte bir sınırı dikkate alınır. Maaş hesabındaki paranın tamamına bloke konulması hâlinde, borçlu haczedilmezlik şikâyetinde bulunarak sınırın üzerindeki haczin kaldırılmasını isteyebilir. Emekli maaşının yattığı hesaplara konulan hacizler için de aynı şekilde şikâyet yoluna gidilebilir.
Haczedilemeyen diğer mallar
İcra ve İflas Kanunu, borçlunun yaşamını sürdürebilmesi için bazı malların haczini yasaklamıştır. Örneğin:
- Borçlu ve ailesi için lüzumlu ev eşyası,
- Borçlunun mesleği için gerekli araç ve gereçler,
- Borçlunun haline münasip evi (borcun, o evin rehin karşılığı olması hâli hariç),
- Borçlu ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacağı,
- Kanunda sayılan diğer mallar.
Haczedilmezlik şikâyeti
Haczedilemeyecek bir malın veya sınırın üzerinde bir maaş tutarının haczedilmesi hâlinde borçlu, haczi öğrendiği tarihten itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyette bulunabilir. Bazı haczedilmezlik hâlleri kamu düzenine ilişkin olduğundan süreye bağlı değildir; ancak sürelerin kaçırılmaması önerilir.
İşverenin yükümlülükleri
Maaş haczi müzekkeresi alan işveren, borçlunun maaşından belirtilen oranda kesinti yaparak icra dairesine yatırmakla yükümlüdür. İşveren:
- Haciz müzekkeresine süresi içinde cevap vermezse veya
- Kesinti yapmasına rağmen tutarı icra dairesine yatırmazsa
kesmediği veya yatırmadığı tutardan kendisi sorumlu tutulabilir. Ayrıca işverenin borçlunun maaşını gerçeğe aykırı bildirmesi hâlinde de sorumluluğu doğar.
Pratik öneriler
- Borçlu iseniz: Maaşınızdan yapılan kesintinin oranını ve sırasını kontrol edin; emekli maaşınıza veya sınırın üzerinde bir tutara haciz konulduysa şikâyet hakkınızı süresinde kullanın.
- Alacaklı iseniz: Borçlunun çalıştığı işyerini SGK kayıtları üzerinden tespit edin ve maaş haczi müzekkeresi gönderin; işverenin cevap verip vermediğini takip edin.
Maaş haczi, düzenli tahsilat sağlayan etkili bir araçtır. Kanuni sınırların doğru uygulanması, hem alacaklının hakkını hem de borçlunun geçimini güvence altına alır.