Bir iş kurarken verilen ilk önemli kararlardan biri, faaliyetin hangi hukuki yapı içinde yürütüleceğidir. Türkiye’de sermaye şirketleri arasında en çok tercih edilen türler limited şirket ve anonim şirkettir. Her iki şirket türü de 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) ile düzenlenir; ancak sermaye, yönetim, pay devri ve ortakların sorumluluğu bakımından önemli farklar içerir.
Temel farklar
| Konu | Limited şirket | Anonim şirket |
|---|---|---|
| Asgari sermaye | 50.000 TL | 250.000 TL (kayıtlı sermaye sisteminde başlangıç sermayesi 500.000 TL) |
| Ortak sayısı | 1 – 50 | 1 ve üzeri, üst sınır yok |
| Yönetim | Müdür veya müdürler kurulu | Yönetim kurulu |
| Pay devri | Noter onaylı yazılı sözleşme ve kural olarak genel kurul onayı | Daha kolay; nama yazılı paylarda esas sözleşmedeki kısıtlamalar dışında ciro ve teslim |
| Halka arz | Mümkün değil | Mümkün |
| Kamu borçlarından sorumluluk | Ortaklar, payları oranında sorumlu olabilir | Kural olarak yönetim kurulu üyeleri (kanuni temsilciler) |
Asgari sermaye tutarları Cumhurbaşkanı kararıyla değiştirilebildiğinden, kuruluş tarihinde güncel tutarlar kontrol edilmelidir.
Hangi şirket türü seçilmeli?
- Küçük ve orta ölçekli, ortak sayısı sınırlı işletmeler için limited şirket, daha düşük sermaye ve basit yönetim yapısıyla genellikle yeterlidir.
- Yatırımcı almayı, ileride halka arzı veya pay devirlerinde esneklik hedefleyen işletmeler için anonim şirket daha uygundur.
- Bazı faaliyetler (örneğin bankacılık, sigortacılık, bazı finansal hizmetler) yalnızca anonim şirket olarak yürütülebilir.
- Kamu borçlarından sorumluluk konusunda limited şirket ortakları, şirketin tahsil edilemeyen vergi ve SGK borçlarından payları oranında sorumlu tutulabilir. Bu risk, ortaklık yapısı belirlenirken dikkate alınmalıdır.
Kuruluş adımları
- Ticaret unvanının belirlenmesi: Unvanın benzersiz olması ve şirket türünü içermesi gerekir.
- Esas sözleşmenin hazırlanması: MERSİS (Merkezi Sicil Kayıt Sistemi) üzerinden esas sözleşme oluşturulur.
- İmzaların onaylanması: Kurucuların imzaları ticaret sicili müdürlüğü huzurunda veya noterde onaylanır.
- Sermaye ödemesi: Anonim şirketlerde nakdi sermayenin en az dörtte biri tescilden önce bankaya yatırılır; kalan kısım tescilden itibaren 24 ay içinde ödenir. Limited şirketlerde sermaye bedelinin tescilden itibaren 24 ay içinde ödenmesi mümkündür.
- Rekabet Kurumu payının yatırılması.
- Ticaret siciline tescil ve ilan: Şirket, tescil ile tüzel kişilik kazanır ve kuruluş Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilir.
- Vergi dairesi ve SGK kayıtları: Vergi mükellefiyeti ve işyeri tescili yapılır.
Sermayesi kanunda belirlenen tutarın üzerindeki anonim şirketlerin sözleşmeli avukat bulundurma yükümlülüğü de göz önünde bulundurulmalıdır.
Esas sözleşmede dikkat edilecek hususlar
Esas sözleşme, MERSİS’teki standart metinle sınırlı kalmak zorunda değildir. Şirketin ihtiyacına göre şu konularda özel düzenlemeler yapılabilir:
- Şirketin faaliyet konusu (geniş ve gelecekteki faaliyetleri kapsayacak şekilde),
- Pay devri kısıtlamaları ve önalım hakları,
- Yönetim organının yapısı ve temsil yetkisi (münferit veya müşterek imza),
- Genel kurul toplantı ve karar nisapları,
- İmtiyazlı paylar (oy veya kâr payı imtiyazı),
- Ortaklıktan çıkma ve çıkarılma sebepleri (limited şirketlerde).
Pay sahipleri sözleşmesi
Esas sözleşme kamuya açık bir belgedir ve bazı konuların burada düzenlenmesi uygun olmayabilir. Bu nedenle ortaklar arasında ayrıca bir pay sahipleri (ortaklar) sözleşmesi yapılması önerilir. Bu sözleşmede:
- Ortakların sermaye dışındaki katkıları ve görevleri,
- Birlikte satma (tag-along) ve birlikte satmaya zorlama (drag-along) hakları,
- Rekabet yasağı,
- Ortaklar arasında anlaşmazlık (kilitlenme) hâlinde izlenecek yol,
- Ortağın ölümü veya ayrılması hâlinde payların devri
düzenlenebilir.
Tek kişilik şirket
Hem limited hem de anonim şirket tek ortakla kurulabilir. Bu durumda tek ortak, genel kurulun tüm yetkilerini kullanır ve kararlarını yazılı olarak almak zorundadır.
Şirket türünün ve esas sözleşmenin baştan doğru kurgulanması, ileride ortaklar arasında doğabilecek uyuşmazlıkları önlemenin en etkili yoludur.