1 Ocak 2019 tarihinden itibaren, belirli ticari uyuşmazlıklarda mahkemeye başvurmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartı hâline gelmiştir. Arabuluculuğa başvurulmadan açılan davalar, esasa girilmeden usulden reddedilir. Bu nedenle ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk sürecinin doğru yönetilmesi, hem zaman hem de maliyet açısından önemlidir.
Hangi davalarda zorunludur?
Türk Ticaret Kanunu’nun 5/A maddesine göre, ticari davalardan:
- Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri,
- Yapılan değişiklikle eklenen itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları
için dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır.
Örneğin:
- Satılan malın bedelinin tahsili,
- Ticari sözleşmeden doğan cezai şart veya tazminat talebi,
- Fatura alacağına ilişkin icra takibine itiraz edilmesi üzerine açılacak itirazın iptali davası,
- Ticari bir senet nedeniyle borçlu olunmadığının tespiti
arabuluculuk kapsamındadır.
Kapsam dışında kalan uyuşmazlıklara örnek olarak; şirket genel kurul kararlarının iptali, ortaklıktan çıkma veya çıkarılma, ticaret unvanına tecavüzün önlenmesi gibi para alacağı niteliği taşımayan davalar gösterilebilir. İhtiyati haciz ve ihtiyati tedbir talepleri için de arabuluculuğa başvurulması gerekmez.
Ticari dava nedir?
Bir davanın ticari dava sayılması için ya her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili olması (nispi ticari dava) ya da TTK’da veya diğer kanunlarda tarafların sıfatına bakılmaksızın ticari dava olarak sayılan konulardan birine ilişkin olması (mutlak ticari dava) gerekir. Örneğin kambiyo senetleri ve sigorta hukukuna ilişkin davalar mutlak ticari davalardır.
Arabuluculuk süreci
- Başvuru: Karşı tarafın yerleşim yerindeki veya uyuşmazlık konusu hakkında yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna başvurulur.
- Arabulucu görevlendirilmesi: Büro, listeden bir arabulucu görevlendirir. Taraflar anlaşarak arabulucuyu kendileri de seçebilir.
- Toplantılar: Arabulucu, tarafları toplantıya davet eder ve uzlaşmalarına yardımcı olur. Arabulucu karar vermez veya çözüm dayatmaz.
- Süre: Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde süreci sonuçlandırır. Zorunlu hâllerde bu süre en fazla iki hafta uzatılabilir.
- Sonuç: Taraflar anlaşırsa anlaşma belgesi, anlaşamazlarsa son tutanak düzenlenir.
Toplantıya katılmamanın sonuçları
Taraflardan biri, geçerli bir mazereti olmaksızın ilk toplantıya katılmazsa, arabuluculuk faaliyeti bu sebeple sona erdirilir. Bu taraf, sonradan açılacak davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile, yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez.
Anlaşma belgesinin etkisi
Taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, ilam niteliğinde belge sayılır ve doğrudan icraya konulabilir. Avukatların imzası bulunmayan anlaşma belgeleri için ise mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınması gerekir. Anlaşma belgesinde yer alan konular hakkında taraflar daha sonra dava açamaz.
Zamanaşımı ve hak düşürücü süreler
Arabuluculuk bürosuna başvurulduğu tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez. Bu kural, süre sonuna yakın başvurularda hak kaybını önler; ancak sürelerin yine de dikkatle hesaplanması gerekir.
Arabuluculuğun avantajları
- Hız: Altı ila sekiz hafta içinde sonuç alınabilir.
- Gizlilik: Arabuluculuk görüşmeleri gizlidir ve sonradan delil olarak kullanılamaz.
- Ticari ilişkinin korunması: Taraflar arasındaki iş ilişkisi devam edebilir.
- Esnek çözümler: Taksitlendirme, mal ile ödeme veya gelecekteki iş ilişkisine yönelik düzenlemeler yapılabilir.
- Maliyet: Arabuluculuk ücreti, uzun bir yargılamaya göre genellikle daha düşüktür.
Avukatla katılımın önemi
Arabuluculuk, bir “formalite” olarak görülmemelidir. Toplantılara uyuşmazlığın hukuki ve ekonomik değerlendirmesi yapılmış olarak katılmak, makul bir anlaşmaya ulaşma ihtimalini artırır. Anlaşma sağlanamaması durumunda ise dava için gerekli hazırlık bu süreçte tamamlanmış olur.
Ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk, doğru stratejiyle yürütüldüğünde uzun ve maliyetli davalara gerek kalmadan sonuç almayı mümkün kılar.