Vasiyetname, bir kişinin ölümünden sonra malvarlığının nasıl paylaşılacağını belirlediği ölüme bağlı tasarruftur. Türk Medeni Kanunu, vasiyetnamelerin geçerliliğini sıkı şekil şartlarına bağlamıştır. Şekil şartlarına uyulmaması, vasiyetnamenin iptaline yol açabilir.
Vasiyet ehliyeti
Vasiyetname yapabilmek için kişinin:
- Ayırt etme gücüne sahip olması,
- On beş yaşını doldurmuş olması
gerekir. Ergin olmasa veya kısıtlı olsa bile bu şartları taşıyan kişi vasiyetname yapabilir. Vasiyetname yapıldığı sırada ayırt etme gücünün bulunmadığı ispat edilirse vasiyetname iptal edilebilir.
Vasiyetname türleri
1. Resmî vasiyetname
Resmî vasiyetname, iki tanığın katılımıyla resmî memur tarafından düzenlenir. Resmî memur; sulh hâkimi, noter veya kanunla bu yetki verilen diğer bir görevli olabilir.
Süreç şu şekilde işler:
- Miras bırakan, arzularını resmî memura bildirir; memur vasiyetnameyi yazar veya yazdırır.
- Miras bırakan vasiyetnameyi okuyup imzalar.
- Memur vasiyetnameyi tarih koyarak imzalar.
- Miras bırakan, iki tanığın önünde vasiyetnameyi okuduğunu ve son arzularını içerdiğini beyan eder.
- Tanıklar, beyanın kendi önlerinde yapıldığını ve miras bırakanın tasarrufa ehil göründüğünü vasiyetnameye yazarak imzalar.
Yasal mirasçılar, miras bırakanın eşi ve belirli yakınları ile vasiyetnamede kendilerine kazandırma yapılanlar tanık olamaz.
Uygulamada en güvenli vasiyetname türü, noterde düzenlenen resmî vasiyetnamedir. Noter, vasiyetnamenin bir nüshasını saklar ve kaybolma riski ortadan kalkar.
2. El yazılı vasiyetname
El yazılı vasiyetnamenin geçerli olması için:
- Baştan sona miras bırakanın el yazısıyla yazılması,
- Yapıldığı yıl, ay ve gün tarihinin yazılması,
- Miras bırakan tarafından imzalanması
gerekir. Bilgisayarda yazılıp yalnızca imzalanan metinler el yazılı vasiyetname sayılmaz. El yazılı vasiyetname, saklanmak üzere açık veya kapalı olarak notere, sulh hâkimine veya yetkili memura bırakılabilir. Bu zorunlu olmamakla birlikte kaybolma veya yok edilme riskine karşı önerilir.
3. Sözlü vasiyetname
Sözlü vasiyetname, olağanüstü durumlarda (yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, salgın hastalık, savaş gibi) başka bir şekilde vasiyetname yapılamıyorsa başvurulabilecek istisnai bir yoldur. Miras bırakan, son arzularını iki tanığa anlatır ve tanıklar bunu yazıya geçirip gecikmeksizin sulh veya asliye hâkimine verir. Olağanüstü durum sona erdikten sonra miras bırakan diğer şekillerde vasiyetname yapma imkânına kavuşursa, sözlü vasiyetname bir ay geçmekle hükümsüz kalır.
Vasiyetname ile neler yapılabilir?
- Mirasçı atanması,
- Belirli bir malın bir kişiye bırakılması (belirli mal vasiyeti),
- Yasal mirasçılar arasında paylaşım kuralları belirlenmesi,
- Vakıf kurulması,
- Vasiyeti yerine getirme görevlisi atanması,
- Kanunda sayılan sebeplerle mirasçılıktan çıkarma.
Vasiyetname ile yapılan tasarruflar, saklı paylı mirasçıların haklarını ihlal edemez; ihlal hâlinde tenkis davası açılabilir.
Vasiyetnamenin açılması
Miras bırakanın ölümünden sonra ele geçen vasiyetname, hemen sulh hâkimine teslim edilmelidir. Sulh hâkimi vasiyetnameyi ilgililer hazır bulunsun veya bulunmasın, teslimden itibaren kanunda öngörülen kısa süre içinde açar ve okur. Vasiyetnamenin bir örneği, mirasçılara ve vasiyetnameden hak sahibi olanlara tebliğ edilir.
Vasiyetnamenin iptali
Vasiyetname;
- Miras bırakanın tasarruf ehliyetinin bulunmaması,
- Yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapılması,
- İçeriğinin, konulan koşulların veya yüklemelerin hukuka veya ahlaka aykırı olması,
- Kanunda öngörülen şekil şartlarına uyulmaması
hâllerinde iptal edilebilir. İptal davası, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamenin açılma tarihinden itibaren on yıl içinde açılmalıdır. İyiniyetli olmayan davalılara karşı bu süre daha uzundur.
Vasiyetnameden dönme
Miras bırakan, vasiyetnamesinden her zaman dönebilir. Dönme; yeni bir vasiyetname yapılması, mevcut vasiyetnamenin yok edilmesi veya vasiyetnameyle çelişen bir tasarrufta bulunulması yoluyla gerçekleşebilir.
Vasiyetname, doğru hazırlandığında mirasçılar arasındaki uyuşmazlıkları önleyen etkili bir araçtır. Şekil hataları ve saklı paylara aykırılık ise tam tersine uzun süreli davalara neden olabilir.